Taşıyıcı Sistem. Otomobil Platforması. Araç Şasisi (Şase)Otomobilin taşıyıcı sistemi, aracın tüm düğüm, sistem ve parçalarını yerleştirmek ve bunları tek bir yapı hâlinde birleştirmek için kullanılır. Aslında bu yapı otomobilin kendisini oluşturur. Taşıyıcı sistem olarak şase veya araç gövdesi kullanılabilir.Araç şasisi, otomobilin iskeleti görevini görür. Ayrıca tüm yapıya dayanıklılık ve rijitlik kazandırır, böylece hareket sırasında oluşan farklı yükleri taşıyabilir. Sürücü, yolcular ve yük için ayrıca şase üzerine gövde veya kabin yerleştirilir.Araç gövdesi; sürücü, yolcu ve yükün taşınması, onları kötü hava koşullarından (yağmur, kar, rüzgâr), hareket sırasında oluşan olumsuz etkenlerden (gürültü, titreşim, toz) korumak ve kaza durumunda güvenlik sağlamak amacıyla kullanılır.Gövdenin yapısı aracın kullanım alanını belirler. Gövde, taşıyıcı sistemin kendisi olabilir veya bu sistemin bir parçası olarak görev yapabilir.Hareket sırasında araca etki eden tüm yükleri taşıyan gövdeye taşıyıcı gövde denir. Modern binek araçların büyük çoğunluğu taşıyıcı gövde yapısına sahiptir.Yarı taşıyıcı gövde, şaseye sert şekilde bağlanır ve yüklerin bir kısmını taşır. Taşıyıcı olmayan gövde ise şaseye esnek bağlantıyla bağlanır ve yalnızca yolcu ile yük ağırlığını taşır.Otomobil platformasını belirleyen temel yapısal elemanlar şunlardır:- Aracın temel parçaları için altyapı görevi gören taban bölümü,- Ön ve arka aks arasındaki mesafeyi ifade eden dingil mesafesi,- Direksiyon sistemi ve direksiyon destek sistemi,- Ön ve arka süspansiyonlar,- Motor ve şanzımanın yerleşimi.Günümüzde otomotiv sektöründe başarılı olan şirketler, müşteri ihtiyaçlarına daha hızlı cevap verip aracı daha kısa sürede ve düşük maliyetle üretebilen firmalardır. Bu nedenle otomobil platformu stratejisi büyük önem taşır. Aynı zamanda bu strateji otomotiv firmalarının küreselleşmesine katkı sağlar.Chrysler, Ford, General Motors, Mitsubishi, Nissan, Toyota ve Volkswagen gibi birçok büyük şirket platform stratejisini kullanmaktadır.Platform kullanımının avantajları:- Yeni model geliştirme maliyetinin azalması,- Yeni model üretimine geçiş süresinin kısalması,- Üretimin fabrikalar arasında kolay aktarılması,- Standartlaşma sayesinde üretim verimliliğinin artması,- Parça ve bileşen stoklarının optimize edilmesi,- Birden fazla pazar segmentine hitap edebilme,- Parça çeşitliliğinin azalması sayesinde kalite artışı.Dezavantajları ise şunlardır:- Araçlar arasındaki farkların azalması,- Farklı isimlerle benzer araçların üretilmesi,- Platform üzerinde değişiklik yapmanın zor olması,- Pahalı araçların değer algısının düşmesi,- Platform hatası durumunda çok sayıda aracın geri çağrılması ihtimali.Araç Şasisi (Şase)Şase, günümüzde arazi araçlarında, bazı spor otomobillerde ve kamyonlarda kullanılan taşıyıcı sistem türüdür.Şaseli yapının avantajları:- Basit yapı,- Düşük maliyet,- Ağır yük taşıyabilme,- Modeller arasında ortak kullanım imkânı.Ancak şase kullanımı aracın ağırlığını artırır. Ayrıca ön ve arka bölgelerde kontrollü deformasyon alanlarının oluşturulması zor olduğundan pasif güvenlik seviyesi düşebilir.Şase üzerine şu parçalar bağlanır:- Gövde,- Motor,- Şanzıman,- Ön ve arka süspansiyon,- Kontrol sistemleri vb.Bütün bu parçalar birlikte aracın şasisini oluşturur.Yapısına göre başlıca şase türleri:- Longeronlu şase,- Merkezi (omurgalı) şase,- Kafes veya uzay şase,- Kombine şase.En yaygın kullanılan tür longeronlu şasedir. Bu yapı iki uzunlamasına kirişten (longeron) ve bunları birleştiren traverslerden oluşur.Longeron; açık veya kapalı kesitli, yüksek eğilme dayanımına sahip metal kiriştir.Araç tipine göre longeronlar:- Paralel,- Açılı,- Dikey düzlemde eğimli,- Yatay düzlemde eğimli şekilde yerleştirilebilir.Paralel yapı daha çok kamyonlarda kullanılır. Diğer yapılar ise genellikle SUV ve arazi araçlarında tercih edilir.Longeronların açılı yerleşimi tekerleklerin daha geniş dönüş açısına sahip olmasını sağlar.Dikey eğimler aracın ağırlık merkezini düşürür ve taban yüksekliğini azaltır.Yatay eğimli longeronlar ise hem taban seviyesini düşürür hem de yan çarpışmalarda güvenliği artırır.Traversler şaseye ek dayanıklılık kazandırır. Düz, K şeklinde veya X şeklinde olabilirler.Longeronlar ve traversler:- Kamyonlarda perçinle,- Binek araçlarda kaynakla birleştirilir.Gövde, motor ve şanzıman parçalarının montajı için şase üzerinde farklı bağlantı elemanları bulunur. Ayrıca çeşitli teknik delikler açılır.Omurgalı (Merkezi) ŞaseBu şase tipi uzun bir taşıyıcı kiriş ve ona bağlı traverslerden oluşur. Merkezi kiriş genellikle boru şeklindedir ve bazı şanzıman elemanları bunun içinde yer alır.Bu yapı longeronlu şaseye göre daha yüksek burulma dayanımına sahiptir. Tüm tekerleklerde bağımsız süspansiyon gerektirir.Omurgalı şase özellikle Çek üretici Tatra araçlarında kullanılmıştır. Yapısının karmaşık olması nedeniyle yaygınlaşmamıştır.Kafes (Uzay) ŞaseBu şase tipi spor otomobillerde ve otobüslerde kullanılır. Yapı olarak taşıyıcı gövdeye benzer.Kafes şase düşük ağırlığa rağmen yüksek burulma dayanımı sağlar.
